Ta strona www używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy dostosować stronę do twoich potrzeb.
W każdej chwili masz możliwość zablokowania plików cookies w swojej przeglądarce. Dowiedz się jak to zrobić OK. Rozumiem
Kupieckie Domy Towarowe KDT
Strefa kupca

Samochód jako środek trwały firmy cz. 1

Głównym tematem tego opracowania będzie nadal problematyka związana z samochodami wykorzystywanymi w działalności gospodarczej. Zajmiemy się samochodami stanowiącymi składnik majątku firmy – będącymi jej środkiem trwałym. Tym razem główny nacisk zostanie położony na sposoby ustalenia wartości początkowej takiego środka trwałego, jego amortyzację oraz odpisywanie w koszty podatkowe działalności gospodarczej wydatków związanych z eksploatacją samochodów w firmie. Omówię również sprzedaż lub likwidację samochodu będącego u podatnika środkiem trwałym.


1. Warunki uznania samochodu za środek trwały

Na początku zajmijmy się warunkami, jakie musi spełnić samochód, aby można było uznać go w firmie za środek trwały. Warunki te zostały określone w art. 16a ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (zwanym dalej pdop), oraz w art. 22a ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (zwanym dalej pdof). I tak samochód może zostać uznany za środek trwały podlegający amortyzacji w firmie jeśli:

  1. stanowi własność lub współwłasność podatnika
  2. jest kompletny i zdatny do użytku w dniu przyjęcia do używania
  3. jego przewidywany okres używania jest dłuższy niż jeden rok
  4. jest wykorzystywany przez podatnika na potrzeby związane z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą albo oddany do używania na podstawie umowy najmu, dzierżawy lub leasingu.

Samochód winien również zostać wprowadzony do ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych (zwaną dalej ewidencją) najpóźniej w miesiącu przekazania go do używania. Późniejszy termin wprowadzenia uznaje się za ujawnienie środka trwałego. Wówczas odpisów amortyzacyjnych dokonuje się począwszy od miesiąca następującego po miesiącu, w którym samochód został wprowadzony do ewidencji.

Co do kształtu samej ewidencji trzeba zauważyć, iż podatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych prowadzący podatkową księgę przychodów i rozchodów są obowiązani na bazie regulacji art. 22n ust. 2 pdof do prowadzenia ewidencji zawierającej co najmniej:

  1. liczbę porządkową
  2. datę nabycia
  3. datę przyjęcia do używania
  4. określenie dokumentu stwierdzającego nabycie
  5. określenie środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej
  6. symbol Klasyfikacji Środków Trwałych
  7. wartość początkową
  8. stawkę amortyzacyjną
  9. kwotę odpisu amortyzacyjnego za dany rok podatkowy i narastająco za okres dokonywania tych odpisów
  10. zaktualizowaną wartość początkową
  11. zaktualizowaną kwotę odpisów amortyzacyjnych
  12. wartość ulepszenia zwiększającą wartość początkową
  13. datę zbycia albo datę likwidacji oraz jej przyczynę.

W przypadku zarówno osób fizycznych jak i prawnych prowadzących tzw. pełną księgowość, zgodnie z ustawą o rachunkowości dla środków trwałych będących między innymi samochodami oraz dokonanych od nich odpisów amortyzacyjnych prowadzi się konta ksiąg pomocniczych. W praktyce jednak również u tych podmiotów prowadzi się ewidencję środków trwałych według wzoru określonego w punktach powyżej.

W trochę innej sytuacji znajdują się podatnicy (osoby fizyczne) opodatkowani w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Muszą oni prowadzić tzw. wykaz środków trwałych. Powinien on zawierać prawie te same elementy, co ewidencja, wyłączywszy punkty 9, 11 oraz 12.

Należy zaznaczyć, że prowadzenie zarówno ewidencji (w przypadku księgi przychodów i rozchodów), jak i  wykazu środków trwałych (w przypadku ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych), jest bardzo istotne z podatkowego punktu widzenia.

W przypadku braku zaprowadzonej ewidencji środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych dokonywane odpisy amortyzacyjne nie stanowią kosztów uzyskania przychodów.

Podatnik opodatkowany ryczałtem winien prowadzić wykaz środków trwałych, gdyż w razie zmiany sposobu opodatkowania musi on uwzględnić odpisy amortyzacyjne dokonane do dnia zmiany formy opodatkowania.

 

2. Ustalenie wartości początkowej samochodu

Prześledźmy teraz metody ustalenia wartości początkowej samochodu. Decydującym czynnikiem jest tutaj sposób nabycia samochodu.

Jeśli jest to nabycie w drodze kupna, to wartością początkową jest cena nabycia pojazdu. Za cenę nabycia natomiast uważa się kwotę należną sprzedającemu (zbywcy). Kwota ta powinna zostać powiększona o ewentualne koszty związane z zakupem naliczone do dnia przekazania samochodu do używania. W szczególności chodzi tutaj o koszty transportu, ubezpieczenia w drodze, opłat notarialnych czy skarbowych, cło czy podatek akcyzowy. Cenę nabycia należy jednak pomniejszyć o podatek od towarów i usług, z wyjątkiem przypadków, gdy na przykład podatnikowi nie przysługuje obniżenie kwoty podatku należnego o podatek naliczony. Cenę nabycia podatnik powinien tez skorygować o różnice kursowe (dodatnie lub ujemne), naliczone do dnia przekazania samochodu do używania.

Często zdarza się, iż samochód jest współwłasnością kilu osób. Wówczas jego wartość początkową ustala się w takiej proporcji jego wartości, w jakiej pozostaje udział podatnika we własności tego samochodu.

Może również wyniknąć sytuacja, iż samochód zostanie nabyty przez podatnika w drodze spadku, darowizny lub w inny nieodpłatny sposób. Wtedy jego wartością początkową jest wartość rynkowa tego pojazdu z dnia nabycia, chyba że umowa darowizny albo inna umowa o nieodpłatnym przekazaniu określa tę wartość w niższej wysokości.

 

3.  Amortyzacja samochodów

Od poprawnie ustalonej na powyższych zasadach wartości początkowej samochodu, dokonuje się odpisów amortyzacyjnych, które są u podatnika kosztem. Odpisów takich dokonuje się począwszy do pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym pojazd ten wprowadzono do ewidencji środków trwałych.

 

3.1 Metoda liniowa:

Podstawową metodą dokonywania odpisów amortyzacyjnych jest metoda liniowa, przy zastosowaniu stawek amortyzacyjnych określonych w wykazie rocznych stawek amortyzacyjnych (stanowiącym załącznik do ustawy o podatku dochodowym). Metoda liniowa polega na tym, iż odpisów amortyzacyjnych dokonuje się w równych ratach co miesiąc, kwartał lub na koniec roku podatkowego. Stawka amortyzacyjna jest identyczna w każdym roku. Zarówno dla samochodów osobowych jak i ciężarowych stawka amortyzacyjna wynosi 20%, tj. amortyzuje się je 5 lat.

Zilustrujmy to na prostym przykładzie:

 

Podatnik w dniu 28 listopada 2009 roku zakupił samochód osobowy o wartości 60 000 zł. Oddał go do używania oraz wprowadził go do ewidencji środków trwałych 30 listopada 2009. Odpisy amortyzacyjne dokonywane metodą liniową: (roczna wartość amortyzacji to 12 000 zł, tj. 60 000 x 20%)

wartość początkowa pojazdu: 60 000,00 zł

odpisy amortyzacyjne 2009 (1 miesiąc – grudzień) : 1 000,00 zł

odpisy amortyzacyjne 2010 (12 miesięcy)               : 12 000,00 zł

odpisy amortyzacyjne 2011 (12 miesięcy)               : 12 000,00 zł

odpisy amortyzacyjne 2012 (12 miesięcy)               : 12 000,00 zł

odpisy amortyzacyjne 2013 (12 miesięcy)               : 12 000,00 zł

odpisy amortyzacyjne 2014 (11 miesięcy)               : 11 000,00 zł

W omawianym przykładzie samochód zostanie w pełni zamortyzowany w listopadzie 2014 roku.

 

3.2  Metoda degresywna:

Inną metodą amortyzacji jest metoda degresywna. Pozwala ona na skrócenie okresu amortyzowania środka trwałego. Może ona zostać zastosowana w przypadku użytkowania urządzeń i maszyn zaliczonych do grupy 3-6 i 8 Klasyfikacji Środków Trwałych oraz środków transportu (na przykład samochodów ciężarowych). Niestety metody tej nie można stosować w przypadku samochodów osobowych. W pierwszym podatkowym roku używania środków trwałych (samochodów ciężarowych) odpisów amortyzacyjnych dokonuje się przy zastosowaniu stawki podanej w wykazie stawek amortyzacyjnych (tj. 20%), podwyższonej o współczynnik nie wyższy niż 2,0. W następnych latach podatkowych odpisów dokonuje się od wartości początkowej środków trwałych pomniejszonej o dotychczasowe odpisy amortyzacyjne, ustalonej na początek kolejnych lat używania. Począwszy od roku podatkowego, w którym tak określona roczna kwota amortyzacji miałaby być niższa od rocznej kwoty amortyzacji obliczonej przy zastosowaniu metody liniowej, podatnicy dokonują dalszych odpisów amortyzacyjnych zgodnie z zasadami metody liniowej.

 

Dla zobrazowania tej metody posłużmy się przykładem przytoczonym powyżej, z jedną istotną zmianą, otóż podatnik zakupił samochód ciężarowy (jest to niezbędne,  aby można było zastosować metodę degresywną).

 

Odpisy amortyzacyjne dokonywane metodą degresywną:

wartość początkowa pojazdu: 60 000,00 zł

 

odpisy amortyzacyjne 2009:                         2 000,00 zł

[(60 000 zł x 40%): 12 miesięcy] x1 miesiąc

odpisy amortyzacyjne 2010:                         23 200,00 zł

(60 000 zł – 2 000) x 40%

odpisy amortyzacyjne 2011:                         13 920,00 zł

(58 000 zł – 23 200) x 40%

 

W 2012 roku amortyzacja przy zastosowaniu metody degresywnej byłaby już niższa, niż ta przy zastosowaniu metody liniowej, więc od 1 stycznia 2012 roku podatnik będzie amortyzował samochód metodą liniową.

odpisy amortyzacyjne 2012:                         12 000,00 zł

odpisy amortyzacyjne 2013:                           8 880,00 zł

(amortyzacja styczeń – wrzesień, przy czym ostatni odpis amortyzacyjny we wrześniu 2013 = 880,00 zł)

Przy zastosowaniu amortyzacji degresywnej samochód zostanie więc w pełni zamortyzowany we wrześniu 2013 roku, tj. o ponad rok wcześniej niż przy zastosowaniu metody liniowej.


4. Ustalenie wartości początkowej samochodu oraz odpisy amortyzacyjne w pytaniach i odpowiedziach:

 

*W grudniu 2009 roku zakupiłem samochód osobowy i chciałbym, aby był on środkiem trwałym w mojej firmie (handlowej). Samochód jest nowy i zakupiony został w salonie. Pragnę zaznaczyć, że z podatku dochodowego rozliczam się na zasadach ogólnych prowadząc podatkową księgę przychodów i rozchodów. Poniosłem koszty jego rejestracji i ubezpieczenia. Czy koszty te zwiększą wartość początkową samochodu? Czy wartość samochodu należy wpisać do podatkowej księgi przychodów i rozchodów w kwocie netto, czy brutto?

Niestety, wydatek na zakup samochodu, który będzie środkiem trwałym w firmie, nie podlega bezpośredniemu ujęciu w podatkowej księdze przychodów i rozchodów. Chyba, że cena nabycia pojazdu będzie mniejsza niż 3 500 zł - wówczas podatnik ma prawo taki wydatek zaliczyć do kosztów w miesiącu oddania samochodu do używania.

Tutaj do kosztów uzyskania przychodów wpisywanych do księgi podatkowej podatnik zaliczać będzie odpisy amortyzacyjne od wartości początkowej tego samochodu.

Zakupiony samochód powinien zostać ujęty w cenie nabycia w ewidencji środków trwałych.

Wartość początkową środka trwałego, nabytego w drodze zakupu stanowić będzie cena nabycia. Za cenę nabycia uważa się kwotę należną zbywcy, powiększoną o koszty związane z zakupem, naliczone do dnia przekazania środka trwałego do używania, oraz pomniejszoną o VAT, z wyjątkiem przypadków, gdy VAT nie stanowi podatku naliczonego albo podatnikowi nie przysługuje obniżenie kwoty należnego podatku o podatek naliczony albo zwrot różnicy podatku.

Jeśli mamy do czynienia z nabyciem samochodów osobowych, to kwotę podatku naliczonego stanowi 60% kwoty podatku określonej w fakturze - nie więcej jednak niż 6.000 zł. Tak więc w tej sytuacji nie podlegający odliczeniu podatek VAT z faktury zakupu samochodu osobowego będzie zwiększał jego wartość początkową, którą wpiszemy do ewidencji środków trwałych.

W sytuacji opisanej w pytaniu nastąpiła pierwsza rejestracja samochodu. Jest ona niezbędna do tego, aby samochód mógł zostać w ogóle dopuszczony do ruchu drogowego, a więc, by był kompletny i zdatny do użytku w dniu przyjęcia do używania. W takiej sytuacji koszty poniesione w związku z rejestracją zwiększają wartość początkową samochodu. Jeśli nastąpiłoby jedynie przerejestrowanie samochodu, koszty rejestracji uwzględnia się w wartości początkowej samochodu tylko w przypadku, gdyby zostały poniesione przed dniem przekazania samochodu do używania. Koszty rejestracji poniesione po tym dniu zaliczyć należy bezpośrednio do kosztów uzyskania przychodów.

W przypadku ubezpieczenia samochodu, wydatki na nie stanowią po prostu koszty jego eksploatacji. Nie widzę więc przeszkód aby ująć je w kosztach w księdze podatkowej bezpośrednio, tj. wpisane na podstawie dowodów poniesienia w kolumnie 13 "Pozostałe wydatki", z uwzględnieniem przyjętej metody ewidencjonowania kosztów.

W przypadku samochodów osobowych mamy jeszcze do czynienia z istotną regulacją dotyczącą podatku dochodowego. Otóż, do kosztów uzyskania przychodów podatnik może  zaliczyć wartość składki na ubezpieczenie samochodu osobowego w wysokości nieprzekraczającej jej część ustaloną w takiej proporcji, w jakiej pozostaje równowartość 20.000 euro, przeliczona na złote według kursu sprzedaży walut obcych ogłaszanego przez NBP z dnia zawarcia umowy ubezpieczenia w wartości samochodu przyjętej dla celów ubezpieczenia.

Od ustalonej wartości początkowej podatnik dokonywać będzie odpisów amortyzacyjnych, które będą kosztami uzyskania przychodów. Odpisy te księgować należy w kolumnie 13 "Pozostałe wydatki".  W przypadku opisanym w pytaniu, jeśli zakupiony samochód zostanie wprowadzony do ewidencji środków trwałych w grudniu 2009, to pierwszego odpisu amortyzacyjnego będzie można dokonać w styczniu 2010 roku.

W przypadku, gdy wartość zakupionego samochodu osobowego przewyższa równowartość 20.000 euro przeliczoną na złote według kursu średniego euro ogłaszanego przez NBP z dnia przekazania samochodu do używania, do kosztów uzyskania przychodów można zaliczyć jedynie odpisy amortyzacyjne w części ustalonej od wartości samochodu nieprzekraczającej równowartość 20.000 euro.

 

*Z uwagi na wysokie koszty benzyny zużywanej w samochodzie osobowym będącym środkiem trwałym w naszej firmie zamierzamy zamontować w nim instalację gazową. Wydatek poniesiony na ten cel wyniesie ok. 3 000 zł. Jak ująć w księdze podatkowej koszty montażu instalacji?

W przypadku, gdy samochód osobowy, o którym mowa w pytaniu, jest środkiem trwałym w firmie, zastosowanie znajdzie art. 22g ust. 17 ustawy o pdof. Z brzmienia przepisu tego wynika, iż środek trwały ulega ulepszeniu w wyniku przebudowy, rozbudowy, rekonstrukcji, adaptacji lub modernizacji, gdy wydatki z tym związane powodują wzrost wartości użytkowej w stosunku do wartości z dnia przyjęcia środka trwałego do używania, mierzonej m.in. kosztami eksploatacji. Jeśli wydatki na ulepszenie środka trwałego przekroczą 3.500 zł w roku podatkowym lub jednostkowa cena nabycia części składkowych lub peryferyjnych przekroczy 3.500 zł - podwyższa się wartość początkową tego środka.

Niewątpliwie instalacja gazowa stanowi część składową samochodu osobowego. Jej zamontowanie wpływa również na wzrost wartości użytkowej samochodu - przyczynia się do obniżenia kosztów jego eksploatacji. Jako że jednorazowy wydatek na ulepszenie samochodu nie przekroczył kwoty 3 500 zł, będzie można od razu zaliczyć go do kosztów uzyskania przychodu pod warunkiem, że suma wydatków poniesionych na ulepszenie tego samochodu w całym roku podatkowym nie przekroczy kwoty 3 500 zł.

 

*Moja firma użytkowała nowy samochód osobowy, na podstawie umowy leasingu operacyjnego. Po zakończeniu umowy kupiła tenże samochód. Czy w tej sytuacji mogę w stosunku do tego samochodu osobowego zastosować indywidualną stawkę amortyzacyjną?

Samochód osobowy, który uprzednio był przedmiotem leasingu operacyjnego, może być amortyzowany przy zastosowaniu indywidualnej stawki amortyzacyjnej przewidzianej dla używanych środków trwałych.

Zasady ustalania indywidualnych stawek amortyzacyjnych reguluje art. 22j ust. 1 pkt  2 ustawy o pdof.  I tak, jeżeli przedmiotowy samochód jest samochodem:

  1. używanym w rozumieniu art. 22j ust. 2 pkt 1 ustawy (tj. gdy podatnik udowodni, że przed jego nabyciem był on wykorzystywany co najmniej przez okres 6 miesięcy)
  2. oraz wprowadzanym do ewidencji danego podatnika po raz pierwszy,

wówczas można zastosować indywidualną stawkę amortyzacji, przy czym okres amortyzacji nie może być krótszy niż 30 miesięcy.

W omawianym przypadku samochód, mimo że był wykorzystywany przez podatnika przez okres umowy leasingu (dłuższy niż 6 miesięcy), to jednak w tym okresie stanowił własność finansującego. Dlatego w momencie wykupu podatnik uzyskał prawo do wprowadzenia samochodu do ewidencji środków trwałych po raz pierwszy, a co za tym idzie do zastosowania indywidualnej stawki amortyzacyjnej.

Minimalny okres amortyzacji dla używanego samochodu wynosi 30 miesięcy. Stąd maksymalna stawka amortyzacyjna może być ustalona w wysokości 40%.

 

*W styczniu 2010 zamierzam rozpocząć wykonywanie działalności gospodarczej, w której będę wykorzystywać samochód osobowy będący wspólną własnością moją i męża.  Jest on jednak zarejestrowany na męża ale istnieje między nami wspólność majątkowa. Samochód ten chcę uznać za swój środek trwały na podstawie zawartej z mężem umowy użyczenia. Czy taki sposób postępowania będzie prawidłowy?

Zgodnie z art. 22a ust. 1 pdof amortyzacji podlegają stanowiące własność lub współwłasność podatnika, nabyte lub wytworzone we własnym zakresie, kompletne i zdatne do użytku w dniu przyjęcia do używania między innymi samochody osobowe, o przewidywanym okresie używania dłuższym niż rok, wykorzystywane przez podatnika na potrzeby związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Jeżeli więc między małżonkami istnieje wspólność majątkowa, to samochód stanowi współwłasność małżonków i nie ma przy tym znaczenia, na kogo jest on zarejestrowany, tj. na żonę czy też na męża. W związku z tym nie ma potrzeby zawierania w takim przypadku umowy użyczenia.

W myśl art. 22g ust. 11  pdof, w razie gdy składnik majątku stanowi współwłasność podatnika, wartość początkową ustala się w takiej proporcji jego wartości, w jakiej pozostaje udział podatnika we własności tego samochodu. Jednak zasada ta nie ma zastosowania do składnika majątku stanowiącego wspólność majątkową małżonków, chyba że oboje małżonkowie wykorzystują go w prowadzonej odrębnie działalności gospodarczej.

Tak więc jeśli tylko Pani prowadzi działalność gospodarczą i wykorzystuje w niej samochód zarejestrowany na męża, to nie ma przeszkód do uznania go za środek trwały i naliczania amortyzacji od całej jego wartości początkowej.

Tak, chcę otrzymywać maile z bieżącymi informacjami!

strony internetowe warszawa